Cập nhật pháp lý đến ngày 24/09/2026: từ ngày 01/07/2025, phạm vi xuất nhập khẩu tại chỗ được xác định trực tiếp tại Điều 47a Luật Hải quan. Tình trạng “có hiện diện” hay “không hiện diện” của thương nhân nước ngoài tại Việt Nam không còn là điều kiện cấu thành giao dịch. Tuy nhiên, doanh nghiệp vẫn phải chứng minh đúng chuỗi hợp đồng, chỉ định giao nhận và thực hiện đủ thủ tục hải quan.

1. Xuất nhập khẩu tại chỗ là gì theo quy định mới?
Khoản 3 Điều 3 Luật số 90/2025/QH15 bổ sung Điều 47a Luật Hải quan, xác định hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu tại chỗ là hàng hóa được giao, nhận tại Việt Nam theo chỉ định của thương nhân nước ngoài trên cơ sở hợp đồng mua bán, gia công, thuê hoặc mượn giữa doanh nghiệp Việt Nam với thương nhân nước ngoài.
Khoản 19 Điều 1 Nghị định 167/2025/NĐ-CP, có hiệu lực từ ngày 15/08/2025, sửa Điều 35 Nghị định 08/2015/NĐ-CP và cụ thể hóa hai nhóm:
- Hàng hóa gia công tại Việt Nam được thương nhân nước ngoài đặt gia công bán hoặc chuyển giao cho tổ chức, cá nhân tại Việt Nam.
- Hàng hóa mua bán, thuê hoặc mượn giữa doanh nghiệp Việt Nam với thương nhân nước ngoài, sau đó được thương nhân nước ngoài chỉ định giao, nhận với doanh nghiệp tại Việt Nam.
Điểm thay đổi quan trọng: quy định hiện hành tập trung vào bản chất giao dịch và chỉ định giao nhận, không đặt điều kiện thương nhân nước ngoài phải “không có hiện diện tại Việt Nam”. Đây là cơ sở giúp nhiều chuỗi giao dịch ba bên có khung pháp lý rõ ràng hơn.
2. Điều kiện nhận diện một giao dịch hợp lệ
Một giao dịch không tự động trở thành xuất nhập khẩu tại chỗ chỉ vì hàng hóa không đi qua biên giới. Hồ sơ nên thể hiện đồng thời:
- Hợp đồng mua bán, gia công, thuê hoặc mượn giữa doanh nghiệp Việt Nam và thương nhân nước ngoài.
- Chỉ định bằng văn bản của thương nhân nước ngoài về doanh nghiệp giao hoặc nhận hàng tại Việt Nam.
- Hàng hóa được giao, nhận thực tế trong lãnh thổ Việt Nam.
- Tờ khai xuất khẩu tại chỗ và tờ khai nhập khẩu tại chỗ có thông tin đối ứng, truy vết được cùng giao dịch.
- Hóa đơn, chứng từ thanh toán, biên bản giao nhận, định mức hoặc hồ sơ gia công phù hợp với bản chất hợp đồng.
3. Quy trình thủ tục hải quan xuất nhập khẩu tại chỗ
- Rà soát hợp đồng: xác định vai trò của thương nhân nước ngoài, doanh nghiệp xuất khẩu tại chỗ, doanh nghiệp nhập khẩu tại chỗ và nội dung chỉ định giao nhận.
- Đăng ký tờ khai xuất khẩu: bên xuất khẩu khai đúng loại hình, mã địa điểm đích và thông tin quản lý nội bộ theo hướng dẫn tại Điều 86 Thông tư 38/2015/TT-BTC được sửa đổi.
- Đăng ký tờ khai nhập khẩu đối ứng: bên nhập khẩu dùng thông tin tờ khai xuất khẩu để đăng ký tờ khai nhập khẩu tại chỗ tương ứng.
- Giao nhận hàng: theo quy trình hiện hành, hàng chỉ được giao sau khi bên nhập khẩu đã đăng ký tờ khai nhập khẩu đối ứng, trừ trường hợp đặc thù đủ điều kiện áp dụng cơ chế riêng dành cho doanh nghiệp ưu tiên và đối tác.
- Hoàn thành và đối chiếu: hai bên lưu chứng từ giao nhận, hoàn thành nghĩa vụ thuế và bảo đảm dữ liệu giữa hai tờ khai khớp nhau.
- Theo dõi thời hạn: trong 15 ngày kể từ ngày tờ khai xuất khẩu được thông quan, bên xuất khẩu phải theo dõi và thông báo việc hoàn thành tờ khai nhập khẩu đối ứng theo quy định.
Trình tự chi tiết hiện được thực hiện theo Điều 86 Thông tư 38/2015/TT-BTC, đã được sửa đổi tại khoản 53 Điều 1 Thông tư 121/2025/TT-BTC.
4. Thuế đối với xuất nhập khẩu tại chỗ
Không nên mặc định mọi giao dịch đều được thuế GTGT 0%. Thuế suất, đối tượng chịu thuế và điều kiện khấu trừ hoặc hoàn thuế phải được xác định theo loại hàng, loại hình, hợp đồng, chứng từ thanh toán, hồ sơ hải quan và pháp luật thuế GTGT đang áp dụng tại thời điểm phát sinh.
- Bên nhập khẩu tại chỗ thực hiện nghĩa vụ thuế nhập khẩu và thuế GTGT khâu nhập khẩu, trừ trường hợp được miễn, không chịu thuế hoặc áp dụng chế độ riêng theo luật.
- Bên xuất khẩu chỉ áp dụng thuế suất GTGT 0% khi giao dịch đáp ứng đầy đủ điều kiện của pháp luật thuế; tên gọi “xuất khẩu tại chỗ” không tự nó tạo quyền hưởng thuế suất 0%.
- Hàng gia công, sản xuất xuất khẩu hoặc giao dịch với doanh nghiệp chế xuất cần được kiểm tra riêng về mục đích sử dụng, nguồn nguyên liệu và điều kiện miễn thuế.
5. Hồ sơ doanh nghiệp nên chuẩn bị
- Hợp đồng với thương nhân nước ngoài và phụ lục mô tả cơ chế giao nhận tại Việt Nam.
- Văn bản hoặc thông điệp dữ liệu chỉ định bên giao, bên nhận, mặt hàng, số lượng và thời điểm giao.
- Hợp đồng liên quan giữa các chủ thể trong chuỗi giao dịch, nếu có.
- Hóa đơn thương mại, hóa đơn điện tử theo quy định, packing list và chứng từ thanh toán.
- Phiếu xuất kho, biên bản bàn giao, chứng từ vận chuyển nội địa và tài liệu đối chiếu hai tờ khai.
- Giấy phép hoặc kết quả kiểm tra chuyên ngành nếu mặt hàng thuộc diện quản lý.
6. Những sai sót thường gặp
- Chỉ có thỏa thuận giữa hai doanh nghiệp Việt Nam nhưng không có chỉ định rõ ràng của thương nhân nước ngoài.
- Giao hàng trước khi tờ khai nhập khẩu đối ứng được đăng ký dù không thuộc trường hợp ngoại lệ.
- Thông tin hợp đồng, hóa đơn, số lượng hoặc mã hàng giữa hai tờ khai không thống nhất.
- Mặc định thuế GTGT 0% mà không kiểm tra điều kiện về hồ sơ, thanh toán và loại giao dịch.
- Quá thời hạn đối chiếu tờ khai, đặc biệt với hàng gia công hoặc sản xuất xuất khẩu, dẫn đến rủi ro khai bổ sung và phát sinh thuế.
7. Câu hỏi thường gặp
Thương nhân nước ngoài có hiện diện tại Việt Nam thì có làm xuất nhập khẩu tại chỗ được không?
Quy định hiện hành không dùng tiêu chí “có hiện diện” hay “không hiện diện” làm điều kiện định nghĩa. Cần kiểm tra bản chất hợp đồng, tư cách các bên, chỉ định giao nhận và hồ sơ hải quan cụ thể.
Hàng không qua biên giới có phải mở tờ khai không?
Có, nếu giao dịch thuộc Điều 47a Luật Hải quan. Hàng hóa vẫn phải làm thủ tục, chịu kiểm tra và giám sát hải quan.
Có thể giao hàng trước rồi mở tờ khai sau không?
Không áp dụng đại trà. Nguyên tắc là bên nhập khẩu phải đăng ký tờ khai nhập khẩu đối ứng trước khi giao hàng; ngoại lệ phải đúng đối tượng và điều kiện được quy định riêng.
8. Khuyến nghị thực hiện
Doanh nghiệp nên rà soát toàn bộ chuỗi chứng từ trước ngày giao hàng và phân công một đầu mối theo dõi cặp tờ khai. Dương Minh hỗ trợ kiểm tra cấu trúc giao dịch, loại hình tờ khai, hồ sơ thuế và rủi ro sau thông quan đối với từng trường hợp cụ thể.
Nội dung tư vấn được cung cấp bởi Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần Giao nhận và Vận tải Quốc tế Dương Minh – ThS. LS Dương Minh Hòa. Thông tin này chỉ mang tính tham khảo, không phải là ý kiến pháp lý chính thức hoặc quyết định cuối cùng trong từng trường hợp cụ thể. Vui lòng liên hệ trực tiếp qua Zalo: 0966701022 để được tư vấn chi tiết.
Với giao dịch giữa doanh nghiệp nội địa và doanh nghiệp chế xuất trong dự án năng lượng, xem hướng dẫn chuyên sâu về DNCX cho thuê mái lắp điện mặt trời, mua điện và mua lại hệ thống.





